/> Duch Rzeczypospolitej – Tradycja – The Tradition
Go to ...

Tradycja - The Tradition

Pismo - Forum światopoglądowe

Duch Rzeczypospolitej


Idea Rzeczypospolitej wyrosła na tradycji trzech dynastii: Piastowiczów, Andegawenów i Jagiellonów, i ukształtowana została w otoczce etosu i stylu życia chrześcijańskiego Zachodu. Wejście w krąg cywilizacji łacińskiej sprawiło, iż o pozycji państwa przesądzała już nie tylko siła militarna, ale także kształt i sprawność jego struktur ustrojowych. Wyrazem tego był zjazd gnieźnieński. Pod wrażeniem wystawności i świetności dworu Bolesława I Chrobrego, jego zasobności i siły militarnej cesarz Otton III włożył na głowę księcia swój diadem, uznając w nim władcę Słowian i członka tworzonej przyszłej wspólnoty europejskiej – odnowionego cesarstwa rzymskiego. Ten fakt stanowił impuls i inspirację dla kolejnych władców. Piastowicze, choć nie uchronili przed kryzysami swego dziedzictwa, to jednak potrafili zapewnić Polsce suwerenność, stabilizację i godne miejsce w Europie. Kiedy rodzima dynastia na skutek wygaśnięcia rodu (1370 r.) zeszła z politycznej sceny, wydawać się mogło, iż państwo nasze czeka ?czarny scenariusz?. Jednakże elity polityczne ze szkoły mądrego króla Kazimierza i stan rycerski potrafili w ciągu 15 lat przeprowadzić kraj – i to bez większych wstrząsów – przez zmiany kolejnych dynastii. Zdołali nakłonić osadzoną na tronie polskim Jadwigę Andegaweńską do małżeństwa z wielkim księciem litewskim Jogajłą, który po chrzcie nazwany został Władysławem i obdarzony koroną. Jest w tym akcie – zapoczątkowanym układem w Krewie z 1385 r. i usankcjonowanym przez połączenie Polski i Litwy unią personalną potwierdzoną w Horodle w 1413 r. – dalekomyślna wizja polityczna, mająca swoją genezę w planach Ottona III i tradycji zjazdu gnieźnieńskiego. 

Oddając swój tron władcy Litwy, rządzonej samowładnie, naród polityczny, czyli stan szlachecki uzyskał gwarancje ustrojowe oraz prawne dla swoich nabytych uprzednio przywilejów oraz nowe gwarancje zabezpieczające poddanych przed ewentualną samowolą królewską. Neminem captivabimus (statut jedlneński pochodzi z 1430 r., gdy angielskie Habeat corpus dopiero z 1679 r.), gwarantujące nietykalność osobistą bez wyroku sądowego, dopełniało gwarancje prawne z 1422 r. o nietykalności mienia. Gwarantowało też wolność słowa szlacheckiego (nie mieli tych gwarancji choćby członkowie Izby Gmin i więzieniem płacić im przychodziło za nieoględne słowa). To były minima, na których budowano system ustrojowy Rzeczypospolitej Obojga Narodów. 

Cały artykuł w numerze 2/2006 ?Tradycji?, kontakt z redakcją: etradycja@gmail.com

Tags: , ,

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

More Stories From Archiwum

About prof. Wieslaw Jan Wysocki