/> Swoista tradycja – Tradycja – The Tradition
Go to ...

Tradycja - The Tradition

Pismo - Forum światopoglądowe

Swoista tradycja


Naród polski ma szczególne doświadczenia w zakresie ochrony i obrony swej niepodległości i suwerenności oraz walki o odzyskanie bytu narodowego i państwowego. Historia Polski to pasmo ciągłych walk o biologiczne, kulturowe, narodowe i państwowe przetrwanie każdego niemal pokolenia. W czasie, gdy oficjalne władze nie istniały, to właśnie społeczeństwo, na zasadzie pospolitego ruszenia, podejmowało wysiłek zachowania tożsamości narodowej i odbudowy państwa polskiego.

W dziele walk o odzyskanie, a potem utrzymanie niepodległości i suwerenności państwa szczególną rolę odegrały organizacje pozarządowe, dobrowolnie zrzeszonych obywateli, którzy swój czas, zapał, energię, a często i fundusze poświęcają na realizację celów użytecznych publicznie. Jeżeli chodzi o miejsce w strukturze społecznej, organizacje pozarządowe są autonomicznymi podmiotami usytuowanymi między instytucjami państwowymi z jednej strony, a prywatnym życiem jednostek i społeczności z drugiej.      

Organizacje powstają i funkcjonują tam, gdzie istnieją obszary niezaspokojonych potrzeb społecznych, których państwo nie jest w stanie samo zagospodarować. Analiza doświadczeń historycznych wskazuje, iż w dziejach Polski było wiele okresów, gdy państwo nie mogło wywiązać się ze swoich obowiązków względem obywateli. Co więcej, w sytuacji, gdy z mapy Europy Polska znikła jako suwerenny kraj, to właśnie organizacje pozarządowe przejęły wiele obowiązków państwa na rzecz ochrony ludności, pielęgnowania wartości narodowych oraz wiary w odzyskanie niepodległości. 

Możliwość działania w organizacjach społecznych była często jedyną formą ekspresji narodowej Polaków. Wszelkie inne próby angażowania się w życie polityczne czy społeczne były starannie udaremniane przez zaborców i okupantów. Aktywność społeczna była ukierunkowana na wiele różnych dziedzin życia, praktycznie wszędzie tam, gdzie istniała taka potrzeba. Dlatego dążenia niepodległościowe splatały się z celami filantropijnymi, a nierzadko również z działaniami charytatywnymi i oświatowymi.

Bogactwo doświadczeń ponadtysiącletniej historii narodu polskiego, zwłaszcza w czasach zaborów, II Rzeczypospolitej, okupacji hitlerowskiej oraz  w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, upoważnia do podjęcia próby uogólnienia misji, jaką realizowały organizacje społeczne w każdym z wyróżnionych okresów. 
Okres zaborów to nieustanna walka o odzyskanie niepodległości, wyrażająca się m.in. w samorzutnym tworzeniu organizacji samopomocowych, charytatywnych, dobroczynnych, opiekuńczych, czy wprost narodowowyzwoleńczych. Po trzecim rozbiorze organizacje społeczne podjęły niemal od razu działania niepodległościowe, czego wyrazem były  powstania narodowe. Ich siłą napędową były liczne organizacje, które legalnie lub w konspiracji walczyły o przetrwanie narodu i odbudowę państwa.

Odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 r., utworzenie polskiego rządu oraz władz terenowych zwieńczyło trud pracy tysięcy społeczników. Ale równocześnie należy zwrócić uwagę na jeden znamienny fakt w procesie kształtowania się polskiej samoorganizacji społecznej. Tak pisał o tym Stefan Żeromski: ?Wielka ofiarność publiczna na cele społeczne, oświatowe, naukowe, kulturalne, nie mówiąc ani słowa o artystycznych, prawie ustała. Wszyscy w tym nowym państwie oglądają się na rząd (…), wszystkiego żądają od rządu i wszystką odpowiedzialność za wszystko, co się tylko da pomyśleć, na rząd składają.?

Tymczasem młode państwo nie było w stanie samo, bez wsparcia struktur społecznych, przezwyciężyć narastających trudności narodowościowych, kryzysu gospodarczego oraz najważniejszego – wzrastającego zagrożenia militarnego. W obliczu tych niebezpieczeństw znów nastąpił znaczny wzrost zaangażowania organizacji, wywodzących się z różnych środowisk zawodowych i społecznych, w działania na rzecz przygotowania narodu do obrony, wsparcia materialnego i moralnego sił zbrojnych oraz szkolenia poborowych na potrzeby armii. 
Podmioty społeczne pełniły rolę uzupełniającą wobec działań administracji rządowej i samorządowej. Samoorganizacji społecznej sprzyjały przepisy prawa, które jasno określały zadania organizacji, a organom administracji państwowej nakazywały popierać inicjatywy społeczne oraz pełnić rolę koordynatora działalności. 
To współdziałanie zaowocowało w czasie II wojny światowej ogromnym zaangażowaniem społeczeństwa polskiego w walkę z okupantem hitlerowskim i sowieckim, organizacją państwa podziemnego oraz rozwinięciem ruchu oporu na skalę niespotykaną w Europie. Samoobronnie zorganizowane społeczeństwo walczyło o przetrwanie biologiczne, wychowanie i edukację dzieci i młodzieży oraz ochronę dóbr kultury i dziedzictwa narodowego.

Cały artykuł w numerze 8/2007 „Tradycji”, kontakt z redakcją: etradycja@gmail.com

Tags: , ,

More Stories From Archiwum

About Aleksandra Skrabacz